Intervju: Sistem visokog obrazovanja i sprovođenje akreditacije univerziteta u BiH

U BiH postoji 12 različitih zakona o visokom obrazovanju urađenih prema jednom Okvirnom zakonu o visokom obrazovanju BiH. Visokoškolske ustanove, privatni i javni univerziteti i visoke škole, rade prema jednom od ovih zakona, u zavisnosti gdje se nalaze u BiH, kom entitetu ili kantonu pripadaju. I na kraju, one visokoškolske ustanove koje žele da potvrde kvalitet moraju proći proces akreditacije.

12.02.2013.

U BiH postoji 12 različitih zakona o visokom obrazovanju urađenih prema jednom Okvirnom zakonu o visokom obrazovanju BiH. Visokoškolske ustanove, privatni i javni univerziteti i visoke škole, rade prema jednom od ovih zakona, u zavisnosti gdje se nalaze u BiH, kom entitetu ili kantonu pripadaju. I na kraju, one visokoškolske ustanove koje žele da potvrde kvalitet moraju proći proces akreditacije.

Prof. dr Stevana Trbojevića, prorektor za nauku, istraživanje i razvoj Univerziteta u Istočnom Sarajevu; Foto: UIS
Prof. dr Stevana Trbojevića, prorektor za nauku, istraživanje i razvoj Univerziteta u Istočnom Sarajevu; Foto: UIS

Kako funkcioniše sistem visokog obrazovanja i kako se sprovodi proces akreditacije univerziteta u BiH, Web Redakcija Univerziteta u Istočnom Sarajevu je upitala prorektora za nauku, istraživanje i razvoj Univerziteta u Istočnom Sarajevu, prof. dr Stevana Trbojevića. Intervju prenosimo u cjelosti.

Profesore, kao jedan od deset eksperata za razvoj visokog obrazovanja EU i BiH, odnosno dvojice u RS, možete li nam dati ukupnu sliku o visokom obrazovanju u BiH?

Najprije da pođem od činjenica da u BiH postoji Okvirni zakon o visokom obrazovanju, a da je ustavna nadležnost u oblasti visokog obrazovanja regulisana sa 10 kantonalnih zakona o visokom obrazovanju, Zakonom o visokom obrazovanju Distrikta Brčko i Zakonom o visokom obrazovanju RS. Takođe, na svakom od tih nivoa postoje i odgovarajuće strukture vlasti i resori odgovorni za sporovodjenje tih zakona. Tako da pojedini zakoni, kao što je u RS, regulišu ovu oblast na nivou cijele RS, dok u Distriktu Brčko to je nivo Distrikta, ili na nivou bivše Opštine Brčko. U svim drugim zemljama zakon o visokom obrazovanju je od interesa za cijelu društvenu zajednicu i nigdje nije spušten na tako male društvene zajednice, kao što je u ovom slučaju primjer Brčkog. Iz ovih činjenica proizilazi i vrlo različita slika o stanju visokog obrazovanja u cijeloj BiH.

I koji koraci su preduzeti da bi se, u ovakvoj situaciji, postavio i definisao sistem u visokom obrazovanju?

U RS smo tokom prethodnih 10 godina učinili brojne reforme, kako bi ustanovili sistem visokog obrazovanja sličan bilo kojoj drugoj zemlji u svijetu. Najprije smo donijeli nove zakone, uskladili ih sa Okvirnim zakonom BiH i evropskim standardima. Na osnovu njih dozvolili smo postojanje dvije vrste visokoškolskih ustanova, univerzitete i visoke škole. Ustanovili smo sistem licenciranja kojim se takvim ustanovama dozvoljava rad, samo ako ispunjavaju tačno propisane standarde. Posjedujemo mehanizme provjere da li ove ustanove rade po tim standardima, ili ne. Sve ovo je u okviru regulative, koja je dalje omogućila da visokoškolske ustanove počnu funkcionisati kao slične u svijetu. Univerzitet tako postaje integrisan, znači pravno lice, dok su fakulteti organizacione jedinice istom. Unutar univerziteta odluke donose organi univerziteta, tako da se, ranije postojeći autokratizam u funkcionisanju visokoškolskih ustanova potpuno izgubio. Ovim izmjenama studenti su organizovani kao jedinstvena organizacija univerziteta i uključeni su u sve procese rada i odlučivanja. Takodje, u RS formirali smo Rektorsku konferenciju RS u kojoj su i javni i privatni univerziteti, koji su regularno licencirani. Istovremeno, u Rektorskoj konferenciji BiH samo su članovi 8 javnih univerziteta. Sve ovo što sam pobrojao, a toga ima još za desetine stranica, nije urađeno ovako, ili uopšte, ili je urađeno djelimično u dijelovima BiH van RS.

Da li je bez jedinstvenog Zakona o visokom obrazovanju uopšte moguće dati opštu realnu ocjenu o trenutnom stanju u ovoj oblasti?

Želim da kažem da adekvatna poređenja nisu moguća, jer ne postoje identični parametri koje bi uporedjivali. I na kraju u jednoj rečenici, za 10 godina u BiH u oblasti visokog obrazovanja napravili smo značajne pomake i približavanje zemljama razvijenog svijeta, neko više, a neko manje.

Naš Univerzitet je završio proces akreditacije. Možete li našim studentima posjasniti šta je to akreditacija i šta dobijamo završetkom ovog procesa?

U svim zemljama razvijenog svijeta osnivanje i kriterijume rada visokoškolskih ustanova regulišu regulatorni organi. Taj proces u RS smo odradili i nazvali ga “licenciranje”. Takodje, u istim tim razvijenim zemljama postoje akreditovane i ne akreditovane visokoškolske ustanove. Ovo znači da vi možete upisati visokoškolsku ustanovu koja jeste, ili koja nije akreditovana, to je vaš izbor i odluka. Medjutim, koristi iz upisa na akreditovanu ustanovu su značajno veće, jer je tu riječ o razlici u kvalitetu. Akreditacija je proces kojim se utvrdjuje da li visokoškolska ustanova, koja obavlja svoju djelatnost, ispunjava tačno odredjene kriterijume koje formuliše akademska zajednica i sprovodi je nazavisna Agencija, a ne državni, ili regulatorni organi. Tako da, visokoškolska ustanova može obavljati svoju djelatnost, a ne biti akreditovana, ali je njen rang značajno manji u svim segmentima života.

Kako ovaj proces teče u BiH?

U BiH sada imamo sve što je potrebno za akreditaciju i visokoškolskih ustanova i studijskih programa, samo to neki različito tumače. Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta BiH je raspisala konkurs i ima listu eksperata (domaćih i stranih) koji vrše proces akreditacije. Ista Agencija ima i kriterijume i indikatore na osnovu kojih se sprovodi taj proces. Ove dvije stvari su ono što su zakonska ovlašćenja te Agencije. Zahtjev za akreditaciju u RS visokoškolske ustanove podnose Agenciji za akreditaciju RS, koja je javna ustanova i kao takva nezavisna u svom radu. Ova Agencija formira Komisiju za akreditaciju sa liste eksperata ranije pomenute Agencije na nivou BiH. Ta komisija radi akreditaciju i izvještaj podnosi Agenciji RS, koja isti prosljedjuje državnoj agenciji na preporuku o ispunjenosti propisanih kriterijuma i indikatora. Nakon dobijanja te preporuke, Agencija za akreditaciju RS izdaje rješenje o akreditaciji. Cio ovaj postupak može odraditi bilo koja visokoškolska ustanova u BiH, sa tom razlikom što bi Agencija RS za visokoškolske ustanove van RS radila po regulativi organa nadležnih za tu ustanovu, npr. za Univerzitet u Sarajevu po regulativi Kantona Sarajevo i FBiH. Samo je pitanje hoće li ovo visokoškolske ustanove i određene političke strukture, ili im odgovara stanje kao do sada.

(ues.rs.ba/WEB Redakcija UIS)


Sviđa ti se objava? Podijeli je sa prijateljima!

STUDOMAT
STUDOMAT je najveća internet zajednica studenata i mladih u regionu osnovana 2012. godine, namijenjena studentima i mladima u potrazi za informacijama o studiju i dodatnoj edukaciji, stipendijama, studentskim poslovima, smještaju i ostalim temama koje su interesantne studentima i mladima.