Kao što ste pročitali u naslovu, na današnji dan je započet najveći naučni eksperiment u ljudskoj istoriji. Kroz odgovore na nekoliko pitanja ćemo vam pokušati približiti ovaj nesvakidašnji projekat.

Šta je to “Veliki hadronski sudarač”?

Veliki hadronski sudarač (LHC) je najveći i najsnažniji akcelerator čestica na svijetu. Izgrađen je sa ciljem da da odgovore na neka od najfundamentalnijih pitanja iz oblasti fizike, i približi najtemeljnije zakone prirode ljudskim shvatanjima.

Gdje se nalazi LHC? Ko ga je izgadio? 

LHC je smješten u kružnom tunelu obima 27 kilometara, na dubini od 175 metara ispod francusko-švajcarske granice, u blizini Ženeve. Ovaj sinhrotron je projektovan za kontrolisano sudaranje dva snopa čestica koji se kreću u suprotnim pravcima. Čestice koje se koriste za formiranje ovih snopova mogu biti protoni (sa energijom od 7 teraelektronvolti po čestici) ili jezgra atoma olova (574 teraelektronvolti po jezgru). Hadronima se naziva skup čestica koje su izgrađene od kvarkova.

LHC je izgrađen pod okriljem Evropske organizacije za nuklearna istraživanja (CERN), sa namjerom da se ispitaju mnogobrojne pretpostavke i predviđanja koje je postavila fizika elementarnih čestica, uključujući postojanje hipotetičkog Higsovog bozona i velikog broja novih čestica koje predviđa teorija supersimetrije. U izgradnji i finansiranju učestvuje oko 10.000 naučnika i inžinjera iz preko 100 zemalja, kao i više stotina univerziteta i laboratorija.

Neke zanimljive informacije o najvećem svjetskom akceleratoru i to kako izgleda iznutra možete pogledati u sjajnom 360 videu koji nam donosi BBC News:

Šta se konkretno desilo na današnji dan? 

Dana 10. septembra 2008. godine, prvi snopovi protona uspješno su počeli da cirkulišu kroz glavni prsten LHC-a, ali je devet dana kasnije rad obustavljen zbog ozbiljne havarije. Ponovno puštanje u rad uslijedilo je 20. novembra 2009. godine, a samo tri dana kasnije zabilježeni su prvi sudari protona pri energijama od 450 gigaelektronvolti (GeV). Nakon zimske pauze 2009. godine, LHC je nastavio sa radom i tada je uspješno obavljeno podizanje energije snopa na 3,5 teraelektronvolti (TeV), što je jednako polovini projektovane energije postrojenja. Dana 30. marta 2010. godine obavljeni su prvi sudari snopova sa energijama od 3,5 TeV po snopu, čime je postavljen novi svjetski rekord u energiji oslobođenoj pri sudaru čestica koje je izveo čovjek.

Koja je namjena LHC-a? 

Fizičari se nadaju da će LHC biti od pomoći u pronalaženju odgovora na najfundamentalnija pitanja fizike, među kojima su: osnovni zakoni koji definišu interakcije i sile između elementarnih čestica, struktura prostora i vremena, posebno u domenu presjeka kvantne mehanike i opšte teorije relativnosti, gdje su trenutne teorije i znanja u međusobnom neskladu.

Veliki hadronski sudarač (Izvor: CERN)

Nadamo se da smo vam pružili neke osnovne informacije i zainteresovali vas za ovaj projekat, a više možete potražiti na zvaničnoj stranici istog.

(Nikola Kandić / STUDOMAT.ba)